موضوعات مهم

تخریب عکاسان غیروابسته از سوی نسل جدید شرم‌آور است گلایه‌های یلدا معیری در گفت‌وگو با نوریاتو:

تخریب عکاسان غیروابسته از سوی نسل جدید شرم‌آور است

نوریاتو: یلدا معیری عکاس خبری و مستند که سابقه حضور در جنگ‌های مختلفی را در منطقه داشته است، در گفت‌وگو با نوریاتو نسبت به جریانی که علیه عکاسان بی‌طرف جنگ به راه افتاده است، معترض شد. به گفته او، عکاسان خودی که همیشه به راحتی امکان حضور در مناطق جنگی را داشته‌اند، عکاسان بی‌طرف را متهم به روایتی غیرصادقانه از جنگ می‌کنند که چنین اظهارنظرهایی شرم‌آور است.

 

به گزارش مجله عکس نوریاتو، عکاسی جنگ و روایتی که توسط تصاویر ارسالی از سوی عکاسان و رسانه‌ها در جامعه منعکس می‌شود، همواره با حساسیت‌ها و البته دخالت قدرت‌ها همراه بوده است، اتفاقی که رسالت اصلی عکاسی یعنی بی‌طرفی و صداقت در روایت را تحت تاثیر قرار داده است. به همین بهانه با یلدا معیری که حضور در مناطق جنگی مختلفی را در کارنامه دارد صحبت کرده‌ایم که در ادامه می‌خوانید.

 

معیری در ابتدای صحبت‌هایش درباره تعریف عکاس بی‌طرف، به نوریاتو گفت: «عکاس باید بی‌طرف باشد ولی این بی‌طرفی به معنای نداشتن نقطه نظر و نگاه نیست، بلکه منظور نداشتن جانبداری در عکاسی است. این‌روزها برخی بحث عکاسی ایدئولوژیک و عکاسی ارزشی و از این دست اصطلاحات را در جامعه عکاسی به راه انداخته‌اند، در حالی که ارزش‌های هر فرد قطعا به خودش تعلق دارد. این بینش که بگوییم ما با جنگ هم‌سو و طرفدار آن بوده‌ایم و عکس‌های خالصانه‌تری گرفته‌ایم کاملا غلط است. این عکاسان در واقع روایتی جانبدارانه از جنگ ارائه داده‌اند و ما را از دیدن چهره واقعی جنگ محروم کرده‌اند.»

 

او با توجه به برخی اظهارنظرها که اخیرا درباره عکاسان بی‌طرف در جنگ شنیده می‌شود، گفت: «شنیدن این صحبت‌ها از زبان نسل جدید و تخریب عکاسان بی‌طرف بسیار شرم‌آور است. شما نمی توانید کسی را که نگاهی جنگ طلبانه نداشته بکوبید و بگویید چون هم‌سو و هم‌عقیده با این جنگ نبوده، عکس‌هایش خالصانه نیست! مگر زمانی که من برای عکاسی از جنگ به گرجستان رفتم نگاهم به سمت روسیه یا اوستیا بود (در این جنگ در سال ۲۰۰۸ اوستیای جنوبی مستقل شد)؛ بی‌طرفی یک عکاس هیچ دلیلی بر عدم ثبت عکس‌های صادقانه نیست.»

 

این عکاس در ادامه گفت: «دوستانی که نگاه همراه جنگ داشتند در نود درصد موارد عکاس نبودند و به گفته یکی از بزرگان جنگ، رزمندگانی بودند که وارد خط می‌شدند و یا اسلحه برمی‌داشتند یا لنز تله را به دست می‌گرفتند. این افراد عکاس نبودند، صرفا عکس می‌گرفتند و ثبت می‌کردند.»

 

معیری صحبت‌هایش را این‌طور ادامه داد: «نگاه آن‌ها جانبدارانه بود و با اینکه مدعی نشان دادن چهره واقعی جنگ هستند چنین اتفاقی را رقم نزده‌اند. بسیاری از عکس‌هایی که بعدها منتشر شد -حتی روایت عراقی‌ها از جنگ- با آن‌چه در عکس‌های ما منتشر شده، کاملا متفاوت است و صحنه‌های دیگری را به ما نشان می‌دهد. رزمندگان ما در بسیاری از مواقع مجبور به عقب‌نشینی شدند یا شکست خورده بودند، بسیاری از عملیات‌های ما به دلیل بی تدبیری و اتفاقات و هر چیز دیگری، با شکست کامل تمام شده بود. در حالی‌که این تصاویر چنین اتفاقاتی را به ما نشان نمی‌داد و در عوض فضای جبهه و شهادت را بسیار زیبا تصویر می‌کرد.»

 

اخیرا برخی از عکاسان جنگ چون علی فریدونی و ساسان مویدی نیز به سفارش رسانه‌ها برای تولید عکس‌های ساختگی از جنگ به طور واضح اشاره کرده‌اند، معیری در این‌باره نیز گفت: «چنین مواردی نیز در جنگ اتفاق افتاده است، اما امروز کسانی که طرفدار جنگ بودند و برای عکاسی به جبهه‌ها فرستاده می‌شدند ادعا می‌کنند که الزاما عکس‌های صادقانه از جنگ توسط آن‌ها ثبت شده است و سایر عکاسان که از طرف خبرگزاری‌ها و رسانه‌های خارجی برای عکاسی آمده بودند عکس‌هایی صادقانه نگرفته‌اند. در حالی‌که عکاسان خارجی در بسیاری از موارد فقط اجازه عکاسی از مانورها را داشتند، اما این عده می‌توانستند به بسیاری از مناطق جنگی وارد شوند.»

 

او صحبت‌هایش را این‌طور ادامه داد: «این اتفاقی بود که در جنگ سوریه نیز افتاد، مگر ما چند بار برای اعزام به جنگ سوریه درخواست ندادیم؟ اتفاقا تجربه ما خیلی بیشتر از کسانی بود که اعزام شده بودند. خود من چندین جنگ را در منطقه عکاسی کرده بودم، چرا به این مناطق اعزام نشدم؟ چنین اتفاقاتی دقیقا در همان زمان نیز وجود داشت. یعنی به عکاسان به چشم خودی و غیر خودی نگاه می‌شود.»

 

او با اشاره به این‌که برخی عکاسان مدعی، خودشان عکس‌های سفارشی می‌گیرند، گفت: «آنچه که دیگران را به آن متهم می‌کنند دقیقا همان چیزی است که خودشان به آن متهم هستند، این دوستان خود نگاه سفارشی دارند. اگر عکاسان رسانه‌های خارجی پشت جبهه و در مانورها عکاسی می‌کردند به دلیل این بود که به بهانه کار کردن برای رسانه‌های خارجی آن‌ها را وارد عملیات نمی‌کردند. اگر بخواهیم در میان عکاسان جنگ در آن زمان مسابقه شجاعت بگذاریم فکر نمی‌کنم آقای یعقوب‌زاده از دوستان دیگر چیزی کم داشته باشد و حرف‌های اخیر درباره او بسیار غلط است. من واقعا برای این نگاه که همچنان نیز وجود دارد، متاسم. حتی در جنگ سوریه نیز سپاه حاضر به بردن عکاسان مستقل نشد و همچنان از حضور عکاسان دیگر ممانعت به عمل می‌آید و تنها عکاسان خودی به میادین سوریه می‌روند.»

 

او با توضیح این‌که این عکاسان با حمایت‌های مختلف در جنگ حضور پیدا می‌کنند و بعد هم از آن‌ها تقدیر می‌شود در حالی که عکاسان مستقل در تمام مراحل باید هزینه نگاه بی‌طرفانه را بپردازند، ادامه داد: «جالب است که این گروه از عکاسان خود را شجاع هم می‌دانند و از تیر خوردن هم حرف می‌زنند. من همین‌جا می‌گویم که اگر بنابر انتخابی منصفانه بود من از بیشتر این افراد با تجربه‌تر هستم و جنگ‌های بیشتری را در منطقه دیده‌ام. چرا سپاه مرا به سوریه نبرد؟ چرا این سوالات را از خودشان نمی‌پرسند؟»

 

او همچنین در تعریف عکاس بی‌طرف، توضیح داد: «عکاس بی‌طرف الزاما عکاسی نیست که حق‌الزحمه نمی‌گیرد، بلکه کسی است که به ماجرا دیدگاهی ایدئولوژیک ندارد. من وقتی به جنگ گرجستان رفتم نگاه ایدئولوژیک به روسیه یا اوستیا نداشتم. حتی اگر از یکی از این طرفین نیز ماموریت عکاسی داشتم بازهم نگاه آن طرف خاص را در عکاسی‌ام وارد نمی‌کردم. در حالی که کار عکاسان مدعی عکاسی صادقانه، عکاسی تبلیغاتی است در زمان جنگ نیز نام ستاد تبلیغات وجود داشت و در نهایت اطلاعات اشتباهی از سوی آن‌ها داده شد، مثلا در حالی که عملیاتی شکست می‌خورد، این عکاسان تصویر پیروزی منتشر می‌کردند و ما بعدها حقیقت را در عکس‌هایی که از عراق می‌رسید می‌دیدم.»

 

او درباره تصاویر ارائه شده در جنگ سوریه نیز این‌طور اظهار نظر کرد: «اتفاقاتی می‌افتد نظیر این‌که در جنگ سوریه حلب را با خاک یکسان می‌کنند اما بشار اسد در عروسی دمشق عکس می‌گیرد. البته آدمیزاد به امید زنده است و فردای اتفاق ناگواری چون زلزله بم کودکانی نیز به دنیا می‌آیند و زندگی همین است، اما تبلیغ و نشان‌ دادن چنین اتفاقاتی در جهت سیاست‌های یک سیستم خیانت است. در حالی که این‌روزها معنای خیانت کاملا برعکس تفسیر می‌شود.»

 

معیری ادامه داد:‌ «زیر سوال بردن نخبگان هیچ‌کس را بزرگ و باارزش نمی‌کند، ما به همه این افراد مدیونیم و آن‌ها چراغ راه ما بوده‌اند، ما عکاسی را از کسانی مثل کاوه گلستان، بهمن جلالی و آلفرد یعقوب‌زاده یاد گرفته‌یم. من فکر نمی‌کنم کسی تنها با اتکا به دانش خودش عکاس شده باشد. همین کسانی که ادعا می‌کنند ما با رسانه‌های خارجی کار نمی‌کنیم کار خود را به رسانه‌های خارجی می‌برند و برای انتشار عکس‌هایشان التماس می‌کنند و داستان بسیار عجیب و غریب است.»

 

معیری با اشاره به این‌که تعریف خودی و غیرخودی در میان عکاسان باید از میان برداشته شود و شرایط اعزام عکاسان به مناطق جنگی یکسان باشد، گفت: «همچنین باید به این نکته توجه داشت که برخی عکاسان جنگ ایران و عراق نگاهی ایدئولوژیک به جنگ داشته‌اند و به همین دلیل امکان دارد تمام واقعیت‌های جنگ نشان داده نشده باشد. از سوی دیگر دسته‌بندی عکاسان پاک و ناپاک و ارزشی و غیره به همین دلیل نباید وجود داشته باشد.»

 

معیری صحبت‌هایش در این زمینه را این‌طور ادامه داد: «چنین عکاسانی نگاه جمهوری اسلامی را دنبال می‌کنند که در آن شاهد دسته‌بندی شهروند درجه یک و دو دارند و خودی و غیر خودی و پاک و ناپاک هستیم و در نتیجه مرتبا به دنبال قطبی کردن جامعه هستند. به طور کلی این نگاه منطبق بر خیر و شر است. این‌که ما پاک هستیم و آن‌ها ناپاکند، ما خودی هستیم و آن‌ها غیرخودی هستند، ما انقلابی هستیم و آن‌ها نیستند، ما مومن هستیم و آن‌ها نیستند. درحالی‌که ما می‌خواهیم بگوییم چنین چیزی وجود ندارد و همه آدم‌ها در طیفی از پاکی و ناپاکی هستند و هیچ کس شیطان نیست، نگاه ما سیاه و سفید نیست.»

 

به گفته او، همه روایت‌ها باید امکان ثبت  انتشار داشته باشند و هیچ نگاه یا جریانی بایکوت نشود: «نکته دیگر این‌که حساب انجمن عکاسی دفاع مقدس از این جریان کاملا جدا است و مسئولان آن مجموعه نگاه بسیار بازی دارند و یکی از دلایل اقبالی که نسبت به انجمن وجود دارد، همین است. انجمن توانسته طیف‌های مختلف و سلیقه‌های مختلف را دور هم نگه دارند و فکر می‌کنم انجمن باید متولی اعزام عکاسان به مناطق جنگی باشد.»

 

او با اشاره به این‌که انجمن عکاسان دفاع مقدس مقبولیت بسیاری در میان عکاسان دارد، ادامه داد: «در حال حاضر بحث درباره جنگ‌هایی مثل سوریه و عراق است که جمهوری اسلامی در آن‌ها منافعی دارد. در واقع اگر جنگ سوریه در هر کجای دیگر دنیا اتفاق می‌افتاد عکاسانی مثل ما بسیار راحت‌تر وارد منطقه می‌شدند. چون جمهوری اسلامی در این جنگ حضور دارد و منافعی در آن منطقه دارد این نگاه در کار دخیل است.»

 

به گفته او تاکید بسیاری بر دو قطبی کردن جامعه عکاسان وجود دارد، در حالی که اگر عکاسان آژانس‌های خارجی در زمان جنگ ایران و عراق حضور نداشتند، عکس‌هایی از سمت جبهه ایران در خارج از ایران چاپ نمی‌شد و حتی نگاه عکاسان ایرانی نسبت به جنگ دیده نمی‌شد: «در صورتی که عکاسان ایرانی وجود نداشتند، آژانس‌های خارجی مجبور بودند برای عکاسی از جنگ ما عکاسانی خارجی بفرستند و این اتفاق خوبی نبود. همین عکاسان ایرانی بودند که باعث شدند منظر و حرف و مظلومیت ما در جهان مطرح شود.»

 

معیری همچنین در پاسخ به این‌که نگاه فعلی نسبت به عکاسی جنگ چقدر مبتنی بر واقعیت و انصاف است و آیا فرصت بررسی عکس‌های باقی مانده از جنگ وجود دارد یا خیر؟ گفت: «واقعیت کم کم از خلال حرف‌های عکاسان جنگ بیرون می‌آید، حتی بعد از چند سال عکاس تشیع جنازه امام هم پیدا شد و حکایت‌های آن‌هم مشخص شد. بیشتر عکاسان زمان جنگ خوشبختانه زنده هستند و تاریخ همه چیز را مشخص می‌کند، ولی این‌که یک طرفه به موضوعات نگاه کنیم آفت عکاسی حرفه‌ای است. این‌ نگاهد که همیشه ما درست می‌گوییم و دیگران ناصادق هستند، درست نیست. عکاسانی که ادعا می‌کنند دیگر روایت صادقانه‌ای ارائه نکرده‌اند، اگر نگاه ایدئولوژیک نیز نداشتند نگاهی وطن‌پرستانه داشته‌اند، اما کسی نمی‌تواند بگوید ایران فقط کشور او است، ایران کشور همه ایرانی‌ها است.»

 

او همچنین با اشاره به این‌که تحریف واقعیت از هر جهت و از هر جریانی که باشد اشتباه است، گفت: «اینکه تاریخ را فاتحان بنویسند یا فقط شکست خوردگان روایت خود را بگویند، غلط است. هر دو نگاه باید وجود داشته باشد. باید امکان حضور و عکاسی برای همه وجود داشته باشد و در آن شرایط است که می‌توان از عکاسی صادقانه صحبت کرد. جنگ را پر از خوبی و زیبایی نشان دادن غلط است چون در همین جنگ میلیون‌ها آدم کشته شدند و کشته می‌شوند و من در مردن و از بین رفتن و نابودی هیچ زیبای‌ای نمی‌بینم.»

 

معیری صحبت‌هایش را این‌طور پایان داد: «آنچه آن‌ها از آن صحبت می‌کنند آرمان‌هاست، البته ایدئولوژی داشتن بد نیست. آدم‌هایی که ایدئولوژی دارند باید کار کنند حتی اگر مزدور باشند و بابت این کار پول بگیرند، اما در کنار آن‌ها باید عکاسان آزاده نیز فرصت کار داشته باشند. ما ضربه خوردیم ما می‌توانستیم عکسهای فوق‌العاده و جاودانه‌ای داشته باشیم، اما از این امکان محروم شدیم چون عکاسان جنگ در آن زمان در حقیقت عکاس حرفه‌ای جبهه و جنگ نبودند و ما دوربین را به دست رزمندگان داده بودیم. من پای خاطرات بسیاری از آن‌ها نشسته‌ام و از بیشتر آن‌ها شنیده‌ام که عکاسی در این جنگ اولین تجربه رسمی عکاسی آن‌ها بوده است، البته این بد نیست نمی‌توان جلوی فعالیت چنین کسانی را گرفت. آن‌ها به خاطر ایدئولوژی و ارتباطاتی که با این نظام دارند توانستند به خیلی از مناطق بروند و لحظه‌های بسیاری را ثبت کنند، کاری که عکاسان بسیاری فرصت آن‌را نداشتند. در نهایت می‌خواهم بگویم تکفیر دیگران بسیار زشت و زننده است.»

 

گفت‌وگو از مرضیه قزوینی زاده

 

 

بیشتر بخوانید

مطالب مرتبط

ارسال نظر

نظرات کاربران ( 2 نظر )
  • اسماعیل عباسی 2018-04-22 در 19:19

    مصاحبه بسیار خوبی است. ممنون. نظرات یلدا بسیار سنجیده و کاملاً منطبق با اصول روزنامه نگاری درست است. متأسفانه به دلیل عملکرد غلط برخی روزنامه ها و خبرگزاری ها که گاه در مقام مدعی العموم ظاهر می شوند الگوی غلطی در اذهان شکل می گیرد که جانبداری در ژورنالیسم درست است. وقتی در کلاس می گویم بی طرفی اساس عکاسی خبری و مستند است می گویند یعنی اسکنر؟
    عکاس با هر عقیده شخصی در بازگو کردن واقعه باید حقیقت جو و حقیت گو باشد.
    البته پس از جنگ ویتنام که عکاسان عمدتاً با بی طرفی عکس های خود را ارائه کردند سیاستمداران حواسشان را جمع کردند حتی مارگارت تاچر نخست وزیر وقت انگلیس مانع حضور دان مک کالین برای پوشش جنگ فالکلند (۱۹۸۲) شد!
    سپاس از یلدای عزیز و همین طور خانم قزوینی زاده.

    پاسخ دادن
    • مرضیه قزوینی زاده 2018-04-23 در 16:16

      استاد گرامی؛
      از توجه و لطف شما بی‌نهایت سپاسگزارم.

پربازدیدترین ها